ปวดท้องล่างฝั่งขวา ลามไปถึงหลัง... ตะคริวตอนนอน หรือสัญญาณเตือนจากกล้ามเนื้อ "แกนกลาง" ลึก?

“หมอครับ ผมมีอาการแปลกๆ มาครึ่งเดือนแล้ว พอออนไปได้สัก 3-4 ชั่วโมง จะรู้สึกเหมือนตะคริวขึ้นที่ท้องน้อยฝั่งขวา แล้วมันก็ปวดร้าวลึกๆ ไปที่หลังฝั่งขวาด้วย พอตอนเช้าจะลุกจากเตียงนี่ลำบากมากครับ ปวดทั้งท้องทั้งสีข้างเลย มันคืออะไรครับหมอ?”

อาการแบบนี้ฟังดูน่าตกใจใช่ไหมครับ? หลายคนพอได้ยินว่า "ปวดท้องขวา" สิ่งแรกที่แวบเข้ามาในหัวคือ ไส้ติ่งหรือเปล่า? หรือจะเป็นนิ่วในไต? แต่ในทางโรคกระดูกและข้อ อาการปวดลึกๆ ที่ท้องลามไปถึงหลัง โดยเฉพาะสัมพันธ์กับท่าทางและการนอน มักมี "จำเลย" ลึกลับซ่อนอยู่ในที่ที่หลายคนคาดไม่ถึง วันนี้หมอจะมาถอดรหัสอาการปวดนี้ให้ฟังครับว่า ชายวัยทำงานที่มีอาการปวดท้องล่างขวาและหลังขวามานานครึ่งเดือนแบบนี้ เขากำลังเผชิญกับอะไรกันแน่

เรื่องเล่าจากคนไข้: เมื่อ "ตะคริวหลอก" ทำเอาคุณต้นนอนผวา

คุณต้น (นามสมมติ) ชายไทยอายุ 42 ปี ทำงานเป็นพนักงานออฟฟิศที่ต้องนั่งประชุมเครียดวันละหลายชั่วโมงครับ คุณต้นเล่าให้หมอฟังว่า “ช่วงครึ่งเดือนที่ผ่านมา ชีวิตผมพังมากครับหมอ ปกติผมเข้านอนสี่ทุ่ม แต่พอตีสองตีสาม ผมต้องสะดุ้งตื่นเพราะมันปวดบิดๆ เหมือนเป็นตะคริวที่หน้าท้องฝั่งขวาด้านล่าง แล้วมันก็ปวดร้าวทะลุไปถึงเอวและหลังฝั่งขวาด้วย”

ที่น่าแปลกคือ พอคุณต้นจะลุกขึ้นจากเตียง อาการปวดจะทวีความรุนแรงขึ้นที่สีข้างและท้อง จนต้องค่อยๆ ประคองตัวลุกขึ้นอย่างช้าๆ คุณต้นกังวลมาก ไปตรวจเช็กเรื่องลำไส้และทางเดินปัสสาวะมาแล้วก็ไม่พบความผิดปกติ จนสุดท้ายเพื่อนแนะนำให้มาหาหมอกระดูก เพราะสงสัยว่าจะเป็นที่ "กล้ามเนื้อแกนกลางลึก" หรือเปล่า และนั่นคือจุดเริ่มต้นที่ทำให้เราเจอต้นตอของปัญหาครับ

เปรียบเปรยโรค: เมื่อ "เส้นสลิงยึดสะพาน" มันตึงจนรั้งเสา

เพื่อให้ทุกคนเห็นภาพ หมออยากให้ลองนึกภาพร่างกายเราเหมือน "สะพานแขวน" ครับ กระดูกสันหลังของเราคือ "เสาสะพาน" และขาของเราคือ "พื้นสะพาน"

คราวนี้ มันมีเส้นสลิงขนาดใหญ่และแข็งแรงมากเส้นหนึ่งที่เชื่อมระหว่าง "เสาสะพาน" (กระดูกสันหลัง) ลากผ่านช่องท้องไปยึดติดกับ "พื้นสะพาน" (โคนขา) เจ้าสลิงเส้นนี้ชื่อว่า กล้ามเนื้อโสแอส (Psoas Muscle) ครับ

ในภาวะปกติ สลิงเส้นนี้จะยืดหยุ่นดี ช่วยให้เรายกขาหรือลุกนั่งได้สบาย แต่สำหรับเคสของคุณต้น เปรียบเหมือนสลิงเส้นนี้มัน "ลัดวงจร" เกิดอาการเกร็งตัวอย่างรุนแรงจนหดสั้นลง (เหมือนตะคริว) พอมันหดสั้น มันก็จะดึงทั้งเสาสะพาน (หลัง) และดึงท้องน้อยให้รั้งเข้าหากัน พอคุณต้นจะนอนเหยียดตัวหรือลุกขึ้นยืน (เป็นการยืดสลิง) มันจึงเกิดอาการเจ็บแปล๊บที่ท้องล่างและสีข้างอย่างรุนแรงนั่นเองครับ

ความรู้พื้นฐาน: กลุ่มอาการกล้ามเนื้อโสแอสอักเสบ (Psoas Syndrome)

กลุ่มอาการกล้ามเนื้อโสแอสอักเสบ (Psoas Syndrome) คือ ภาวะที่กล้ามเนื้อเส้นที่อยู่ลึกที่สุดในช่องท้อง ซึ่งเชื่อมต่อระหว่างกระดูกสันหลังส่วนเอวกับข้อสะโพก เกิดการบาดเจ็บ อักเสบ หรือเกร็งตัวผิดปกติ

สาเหตุของการเกิดโรค:

การนั่งนานเกินไป: ทำให้นักกล้ามเนื้อเส้นนี้หดตัวค้างไว้เป็นเวลานาน (Shortened position)
การขยับตัวผิดจังหวะ: เช่น การก้มหยิบของแล้วเอี้ยวตัวฉับพลัน
การออกกำลังกายที่เน้นหน้าท้องหนักเกินไป: โดยไม่ได้ยืดเหยียดอย่างเหมาะสม
ภาวะหลังแอ่น: ที่ทำให้กล้ามเนื้อเส้นนี้ต้องทำงานหนักตลอดเวลา

อาการสำคัญ:

ปวดลึกๆ ที่ท้องน้อยฝั่งขวาหรือซ้าย (มักเป็นข้างเดียว)
ปวดร้าวไปที่หลังหรือสีข้างในระดับเอว
อาการแย่ลงเมื่อนอนเหยียดขา หรือลุกขึ้นยืนจากท่านั่ง
บางรายรู้สึกเหมือนเป็นตะคริวในท้อง

5 ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้ปวดท้องลามไปหลัง

พนักงานออฟฟิศที่นั่งติดเก้าอี้: นั่งทำงานเกิน 6-8 ชั่วโมงต่อวันโดยไม่ลุกเดิน
คนที่ชอบนอนขดตัว: การนอนขดตัวนานๆ ทำให้กล้ามเนื้อโสแอสหดสั้นตลอดคืน พอจะเหยียดตัวตอนตี 3-4 จึงเกิดตะคริว
ความเครียดสะสม: ความเครียดส่งผลให้กล้ามเนื้อแกนกลางลึกเกร็งตัวโดยไม่รู้ตัว
โครงสร้างร่างกายผิดปกติ: เช่น ขาสั้นยาวไม่เท่ากัน หรือกระดูกสันหลังคด
การเล่นกีฬาที่ต้องก้มและบิดตัวบ่อยๆ: เช่น กอล์ฟ หรือเทนนิส

การตรวจวินิจฉัย: หาให้เจอว่าปวดจาก "ใน" หรือ "นอก"

เนื่องจากอาการปวดท้องขวาล่างลามไปหลังอาจคาบเกี่ยวกับโรคในช่องท้อง หมอจึงต้องตรวจอย่างละเอียดดังนี้ครับ:

การซักประวัติ: แยกอาการปวดที่สัมพันธ์กับท่าทาง ออกจากปวดที่สัมพันธ์กับการกินหรือการขับถ่าย
การตรวจร่างกาย (Thomas Test): หมอจะให้คนไข้นอนหงายและทดสอบการยืดเหยียดของสะโพก หากขาลอยขึ้นแสดงว่ากล้ามเนื้อโสแอสมีปัญหาชัดเจน
การกดจุดเจ็บ: หมอจะค่อยๆ กดผ่านหน้าท้องเข้าไปลึกๆ เพื่อหาจุดเกร็งของกล้ามเนื้อ (Trigger point)
อัลตราซาวด์ (Ultrasound): เพื่อดูสภาพกล้ามเนื้อในชั้นลึกและแยกแยะว่าไม่มีความผิดปกติของอวัยวะภายใน เช่น ไต หรือไส้ติ่ง
เอกซเรย์ (X-ray): ดูโครงสร้างกระดูกสันหลังส่วนเอวว่ามีข้อต่ออักเสบร่วมด้วยหรือไม่

แนวทางการรักษา: ปลดล็อกกล้ามเนื้อที่รัดตึง

การปรับพฤติกรรม: นี่คือสิ่งแรกที่คุณต้นต้องทำครับ คือการเปลี่ยนท่านั่งทุก 45 นาที และลองปรับท่านอน โดยใช้หมอนรองใต้ข้อพับเข่าเวลานอนหงาย เพื่อให้กล้ามเนื้อโสแอสผ่อนคลาย ไม่ถูกดึงรั้งจนเป็นตะคริวตอนกลางคืน
กายภาพบำบัด: หมอจะเน้นการยืดเหยียด (Stretching) กล้ามเนื้อโสแอสอย่างถูกวิธี ร่วมกับการใช้เครื่องมือลดปวด เช่น เลเซอร์กำลังสูง หรือคลื่นช็อกเวฟ (Shockwave) เพื่อสลายจุดเกร็งลึกๆ
การใช้ยา: ให้ยากลุ่มลดการอักเสบ (NSAIDs) และยาคลายกล้ามเนื้อในระยะสั้น เพื่อช่วยลดอาการตะคริวตอนกลางคืน
การฉีดยาเฉพาะจุดโดยใช้เครื่อง Ultrasound: เนื่องจากกล้ามเนื้อโสแอสอยู่ลึกมากครับ การฉีดยาด้วยมือเปล่าอาจไม่แม่นยำ หมอจึงใช้เครื่องอัลตราซาวด์ช่วยนำทางเพื่อฉีดยาลดอักเสบเข้าไปที่ตัวกล้ามเนื้อหรือเส้นประสาทใกล้เคียงโดยตรง วิธีนี้ช่วยให้กล้ามเนื้อที่ "ลัดวงจร" คลายตัวได้ทันที
การผ่าตัด: โรคนี้ แทบไม่มีความจำเป็นต้องผ่าตัดเลยครับ หากได้รับการรักษาที่ถูกต้องและการยืดเหยียดที่เพียงพอ

พยากรณ์โรค: จะหายเมื่อไหร่?

สำหรับอาการที่เป็นมาครึ่งเดือน หากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น Psoas Syndrome จริง อาการปวดมักจะดีขึ้นภายใน 1-2 สัปดาห์หลังเริ่มรักษาครับ ส่วนอาการตะคริวตอนกลางคืนจะค่อยๆ ลดลงเมื่อเราเริ่มทำท่าบริหารยืดเหยียดก่อนนอนและปรับท่านอนครับ สิ่งสำคัญคือต้องระวังไม่ให้กลับไปนั่งนานๆ เหมือนเดิม เพราะโรคนี้มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้ง่ายมาก

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจตามมา

ปวดหลังเรื้อรัง: การที่กล้ามเนื้อข้างหน้าตึง จะดึงให้กระดูกหลังแอ่นและปวดข้อต่อหลังตามมา
อาการเดินกะเผลก: เนื่องจากเจ็บสะโพกจนก้าวขาได้ไม่สุด
ปัญหาการขับถ่าย: ในรายที่กล้ามเนื้อเกร็งตัวรุนแรงมาก อาจส่งผลต่อการทำงานของลำไส้ในบริเวณใกล้เคียงได้

5 วิธีป้องกัน "ตะคริวท้องลามไปหลัง"

ยืดกล้ามเนื้อโสแอสทุกวัน: ทำท่า Lunges (ก้าวขาไปข้างหน้าแล้วย่อตัว) เพื่อยืดหน้าขาและท้องล่าง
ใช้หมอนรองใต้เข่านอน: ช่วยลดแรงตึงของหลังและหน้าท้อง
ลุกขึ้นเดินบ่อยๆ: ตั้งกฎเหล็ก "นั่ง 50 เดิน 5"
ดื่มน้ำให้เพียงพอ: ป้องกันกล้ามเนื้อขาดน้ำจนเป็นตะคริวง่าย
ฝึกหายใจด้วยท้อง: ช่วยลดการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อแกนกลางลึก

Q&A Section

Q: ปวดท้องล่างขวา เป็นตะคริวตอนนอน อันตรายถึงขั้นไส้ติ่งไหม? หมอเก่ง: ไส้ติ่งอักเสบมักจะมีไข้ คลื่นไส้ และปวดเจ็บมากขึ้นเรื่อยๆ ภายใน 24-48 ชั่วโมงครับ ถ้าคุณเป็นมาครึ่งเดือนแล้วปวดๆ หายๆ สัมพันธ์กับท่าทาง มักจะเป็นเรื่องของกล้ามเนื้อมากกว่าครับ แต่ควรมาตรวจเพื่อความแน่ใจ

Q: ทำไมต้องปวดตอนนอนผ่านไป 3-4 ชั่วโมง? หมอเก่ง: เพราะเมื่อเรานอนในท่าเดิมนานๆ กล้ามเนื้อที่อักเสบจะเริ่มขาดการไหลเวียนเลือดที่ดีและเกิดการสะสมของสารอักเสบ พอผ่านไปหลายชั่วโมงกล้ามเนื้อจึงเกิดการ "ประท้วง" ด้วยการเกร็งเป็นตะคริวครับ

Q: ต้องทำ MRI ไหม? หมอเก่ง: ส่วนใหญ่อัลตราซาวด์ก็เพียงพอจะเห็นความหนาตัวและการเกร็งของกล้ามเนื้อโสแอสแล้วครับ MRI จะเก็บไว้ใช้เมื่อสงสัยว่ามีความผิดปกติที่กระดูกสันหลังลึกๆ จริงๆ

สรุปประเด็นสำคัญ

อาการปวดท้องล่างขวาลามไปหลัง มักเกิดจากกล้ามเนื้อโสแอส (Psoas) เกร็งตัวผิดปกติ
ตะคริวตอนกลางคืนเกิดจากการที่กล้ามเนื้อถูกดึงรั้งนานๆ ในท่านอนที่ผิดสุขลักษณะ
การลุกขึ้นยืนแล้วปวดสีข้าง เป็นสัญญาณว่ากล้ามเนื้อแกนกลางลึกหดสั้นเกินไป
การฉีดยาโดยใช้อัลตราซาวด์นำทางเป็นวิธีรักษาที่แม่นยำและเห็นผลเร็วสำหรับกล้ามเนื้อชั้นลึก
การยืดเหยียดสม่ำเสมอคือหัวใจสำคัญที่จะป้องกันไม่ให้กลับมาปวดซ้ำ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดท้องล่างขวา #ปวดหลังขวา #ตะคริวตอนนอน #ปวดเอว #ปวดสีข้าง #กล้ามเนื้อโสแอสอักเสบ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ออฟฟิศซินโดรม #ปวดท้องน้อย #กายภาพบำบัด #รักษาโดยไม่ผ่าตัด #PsoasSyndrome #ปวดสะโพก #ยืดเหยียดกล้ามเนื้อ #อัลตราซาวด์ลดปวด #PsoasSyndrome #FlankPain #LowerBackPain #MyofascialPain #Orthopedics

References

Sajko S, Stuber K. Psoas major: a case report and review of its anatomy, biomechanics, and clinical implications. J Can Chiropr Assoc. 2009 Dec;53(4):311-318. PMID: 20037696.
บทความนี้อธิบายโครงสร้างและหน้าที่ของกล้ามเนื้อพโซแอสเมเจอร์อย่างละเอียด รวมถึงกรณีตัวอย่างที่กล้ามเนื้อมัดนี้ผิดปกติทำให้เกิดอาการปวดสะโพกและปวดหลังเรื้อรัง
Tufo A, Desai GJ, Cox WJ. Psoas syndrome: a frequently missed diagnosis. J Am Osteopath Assoc. 2012 Aug;112(8):522-528. PMID: 22904251.
งานนี้เล่ากรณีผู้ป่วยปวดหลังล่างเรื้อรังที่วินิจฉัยผิดมานาน ก่อนพบว่าต้นเหตุคือกลุ่มอาการพโซแอสซินโดรม แสดงให้เห็นว่ากล้ามเนื้อมัดนี้มักถูกมองข้ามในการตรวจทั่วไป
Barker KL, Shamley DR, Gazey D. Asymmetry of the psoas muscle in patients with low back pain. Spine (Phila Pa 1976). 2004 Dec 15;29(24):E561-5. [ยังยืนยันไม่ได้บางส่วน]
งานวิจัยนี้ศึกษาขนาดกล้ามเนื้อพโซแอสซ้าย–ขวาในผู้ป่วยปวดหลังล่างเรื้อรัง พบว่ามีความไม่สมดุลของกล้ามเนื้อมัดนี้ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับอาการปวด
Strayer LM, Siccardi MA, Valle C. Anatomy, bony pelvis and lower limb, psoas major. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan–. [Updated 2023 Jul 24]. PMID: 30571039.
บทความใน StatPearls นี้อธิบายกายวิภาค ตำแหน่ง และหน้าที่ของกล้ามเนื้อพโซแอสเมเจอร์ ว่าช่วยงอสะโพกและพยุงกระดูกสันหลังส่วนล่าง ทำให้เข้าใจว่าทำไมกล้ามเนื้อมัดนี้จึงเกี่ยวข้องกับอาการปวดหลังและปวดท้องลึก

Search This Blog

ตะคริว